Phật giáo Nam tông Khmer Nam bộ từ góc nhìn ngôi chùa và Tầng lớp Sư sãi

Thứ sáu - 20/01/2012 23:01
Phật giáo Nam tông Khmer Nam bộ từ góc nhìn ngôi chùa và Tầng lớp Sư sãi

Phật giáo Nam tông Khmer Nam bộ từ góc nhìn ngôi chùa và Tầng lớp Sư sãi

Như chúng ta đã biết, chùa là trung tâm chỉ đạo mọi hoạt động trong đời sống tín ngưỡng của người Khmer và cùng với nó, quan niệm về sự phúng điếu tất cả đều tập trung vào chùa.

 

Phật giáo Nam tông Khmer Nam bộ với tư cách là một trong những bộ phận hợp thành của Phật giáo Việt Nam. Trong suốt chiều dài lịch sử, các vị chức sắc và các Phật tử của bộ phận tôn giáo này đã cùng với Phật giáo Việt Nam làm sáng thêm tinh thần sống “tốt đời đẹp đạo” và góp phần to lớn vào công cuộc xây dựng đất nước và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam. Trong bài viết này, chúng tôi qua nghiên cứu trường hợp Phật giáo Nam tông Khmer Nam bộ của tỉnh Sóc Trăng để nhìn lại và lý giải, đề xuất những vấn đề sắp tới đối với bộ phận tôn giáo này. Bài viết gồm các phần chính sau đây:

1. Khái quát đặc điểm tình hình tỉnh Sóc Trăng

Là tỉnh thuộc khu vực đồng bằng sông Cửu Long, Sóc Trăng nằm ở cuối lưu vực sông Hậu, tiếp giáp Biển Đông với 72 km bờ biển, hình thành tự nhiên 3 vùng sinh thái: ngọt, lợ, mặn. Diện tích tự nhiên 3.223 km2, dân số chung 1.273.951 người, người Khmer có 367.568 người, chiếm 28,85%, người Hoa có 74.328 người, chiếm 5,83%, trong đó người Kinh chiếm đại đa số có 831.692 người, với 65,28%, dân tộc khác có 363 người, chiếm 0,03%. Tỉnh có 9 huyện, 1 thành phố, các huyện có tỷ lệ người Khmer cao là: Vĩnh Châu (52,10%), Mỹ Xuyên (38,16%), Mỹ Tú (34,57%), Long Phú (33,63%); có 46/106 xã đông đồng bào dân tộc Khmer và 174/764 ấp đông đồng bào dân tộc Khmer. Người theo đạo chiếm 50,3%, trong đó: đạo Phật Bắc tông 103.177 người, Nam tông  341.512 người… có trên 83% dân số sống ở nông thôn. Toàn tỉnh có trên 92 chùa Khmer, với 1.782 vị sư sãi, trong đó có 11 Hoà thượng, 14 Thượng toạ, 70 Đại đức.

2. Phật giáo Nam tông Khmer Sóc Trăng từ góc nhìn trung tâm - ngôi chùa

Trong số 07 tôn giáo (Phật giáo, Công giáo, Cao Đài, Tin Lành, Phật giáo Hòa Hảo, Tịnh Độ Cư sĩ Phật Hội Việt Nam, Tứ Ân Hiếu Nghĩa) được công khai hoạt động một cách hợp pháp ở Sóc Trăng có Phật giáo (có Bắc tông và Nam tông). Phật giáo Khmer Nam tông là tôn giáo truyền thống và chính thống của người Khmer ở Sóc Trăng. Đại đa số người Khmer Sóc Trăng lấy đạo Phật làm tôn giáo cao nhất với hình ảnh chí tôn là Phật Thích Ca. Tập trung hoạt động tôn giáo và các loại hình văn hóa xã hội, tín ngưỡng tôn giáo của người Khmer Sóc Trăng tập trung chủ yếu ở 92 ngôi chùa Khmer hiện có ở Sóc Trăng. Vì họ quan niệm sống và chết đều gần với đức Phật sẽ được hưởng phước về sau, nhất là khi chết đi sẽ được lên cõi Niết bàn, đắc đạo.

Nói về tôn giáo của người Khmer Sóc Trăng là nói về Phật giáo Nam tông xưa cũng như nay. Từ rất lâu đời, người Khmer Sóc Trăng đã coi Phật giáo Nam tông là tôn giáo chính thống cùng với thiết chế xã hội khép kín của mình (loại hình cư trú khép kín trong phum, sóc), họ đã giữ vững được tôn giáo độc tôn Phật giáo Nam tông trong đời sống tín ngưỡng của họ. Đây là một đặc điểm hết sức nổi bật khi nói về tôn giáo của người Khmer Sóc Trăng. Ta ít có những phát hiện về các trường hợp người Khmer theo đạo khác khi xung quanh họ có ngôi chùa là trung tâm chi phối các hoạt động văn hóa, từ lễ hội đến các nghi lễ có liên quan đến sự sống và cái chết của tộc người này. Thiết chế phum, sóc đã góp phần giữ gìn những nét đẹp truyền thống của Phật giáo Nam tông, tức là không có sự lai tạp của các yếu tố tôn giáo khác trong đời sống tín ngưỡng của người Khmer Sóc Trăng. Điều này có những ưu điểm nhưng cũng có những hạn chế của nó mà chính ngôi chùa là một chủ thể làm nên những đặc điểm nêu trên.

Như chúng ta đã biết, chùa là trung tâm chỉ đạo mọi hoạt động trong đời sống tín ngưỡng của người Khmer và cùng với nó, quan niệm về sự phúng điếu tất cả đều tập trung vào chùa. Người Khmer quan niệm cúng cho chùa cũng chính là cúng cho Đức Phật và chùa là trung gian tín ngưỡng tôn giáo, để sau khi chết họ được hưởng phước từ đức Phật. Và chính từ sự tập trung này, chúng ta thấy về mặt quản lý tôn giáo tương đối thuận lợi vì có sự tập trung thông qua các vị sư sãi là chủ yếu. Do tập trung như vậy nên về mặt đời sống kinh tế của người Khmer Nam bộ nói chung và người Khmer Sóc Trăng nói riêng gần như chỉ tập trung vào chùa và tập trung vào một số chức sắc của chùa. Điều này có lợi mà cũng có hại, lợi như ta đã thấy có sự thống nhất và tập trung, nhưng hại là một số phần tử nhìn thấy và muốn có cơ hội nắm quyền lực trong chùa đã nảy sinh ra hiện tượng mâu thuẫn nội bộ trong Phật giáo Nam tông ở Sóc Trăng. Như vậy, có nhiều chùa và thậm chí là hiện tượng từ salatel đi lên chùa của một số địa phương dưới sự quản lý chưa đúng lúc, chưa có phương thức phù hợp, chưa đúng bản chất của tôn giáo đã tạo những điều kiện thuận lợi cho các phần tử vì lợi ích kinh tế và các mục đích khác gây chia rẽ dân tộc, tôn giáo làm mất đoàn kết nội bộ và khối đại đoàn kết dân tộc.

Vậy là từ vấn đề tôn giáo, chúng ta thấy có nhiều điểm đáng chú ý có liên quan đến các hoạt động quản lý cũng như đảm bảo cho tôn giáo hoạt động đúng mục đích “tốt đời, đẹp đạo” đang là vấn đề đặt ra cho các cấp quản lý trong thời kỳ mở cửa, hội nhập. Liệu thiết chế “kín cửa tập trung” của người Khmer có đủ sức bền để duy trì những truyền thống tốt đẹp hiện có trong nội bộ các tôn giáo, đó là còn chưa nói đến sự “lấn sân” bằng phương thức kinh tế của các đạo khác đối với tôn giáo này?!

Ngôi chùa như đã nói là trung tâm của mọi hoạt động, trong đó nổi lên vai trò của tôn giáo trong đời sống người Khmer. Hiện nay cũng như trong tương lai, Sóc Trăng sẽ có những ngôi chùa Khmer khác được mọc lên, xây dựng từ nhiều nguồn kinh phí như do Phật tử đóng góp, do nhà nước cấp, và còn một điều nữa là do các nguồn tài trợ từ ngoài vào bằng nhiều con đường thông qua Phật tử, thông qua lễ hội phúng điếu, thông qua quyên góp xây dựng phum, sóc… Nếu quản lý không phù hợp cũng là một vấn đề đáng lo ngại, vì nếu kinh phí được cấp vào để xây chùa thì vấn đề không có gì xảy ra và ngược lại nếu số tiền có đến hàng tỉ đồng được dùng vào các mục đích tư lợi của một số phần tử cũng sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến văn hóa truyền thống vùng đồng bào dân tộc Khmer Sóc Trăng, nhất là hiện nay chúng ta đang còn đến 46/106 xã đông đồng bào dân tộc Khmer, 174/764 ấp đông đồng bào dân tộc Khmer có đời sống kinh tế còn nhiều khó khăn và nhà nước đã phải có nhiều chính sách hỗ trợ nhưng kết quả vẫn chưa như mong muốn.

Vậy, từ trung tâm của tôn giáo - Phật giáo Nam tông - ngôi chùa, chúng ta có điều kiện nhìn lại và cũng có nhiều vấn đề cần quan tâm, có biện pháp, chính sách thích hợp. Đặc biệt là cần có những chính sách tập trung vào việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, tín ngưỡng của đồng bào Khmer Sóc Trăng nhằm nâng cao trình độ dân trí và đời sống kinh tế ổn định cho họ. Có thể, chúng ta tăng cường mở lớp giảng dạy văn hóa từ trong chùa, do chùa còn là nơi dạy chữ bên cạnh dạy đạo lý, pháp lý bằng cách tăng cường một đội ngũ trí thức có hiểu biết về tôn giáo tín ngưỡng, ngôn ngữ của người Khmer vào giảng dạy. Từ đó, qua nâng cao trình độ dân trí kết hợp với chính sách hỗ trợ kinh tế như đã làm là cấp nhà, đất sản xuất đối với những hộ nghèo… Đồng thời kết hợp với nâng cao vai trò, vị trí của người có uy tín trong đồng bào dân tộc Khmer làm nền tảng cho việc xây dựng một trung tâm văn hóa - ngôi chùa của người Khmer Sóc Trăng lành mạnh, góp phần làm đẹp thêm những truyền thống quý báu của Phật giáo Nam tông. Phật tử đã dốc hết lòng, hết sức phụng sự cho chùa thì nhiệm vụ của các cấp quản lý là bằng mọi cách xây dựng ngôi chùa có sự tác động mạnh mẽ trở lại đối với đời sống kinh tế của người dân trong phum, sóc. Có sự tác động trở lại này sẽ góp phần giảm bớt gánh nặng cho công tác quản lý dân tộc, tôn giáo ở địa phương Sóc Trăng.

3. Từ góc nhìn sư sãi

Do con người là nhân vật trung tâm của mọi hoạt động xã hội cũng như của các hoạt động tôn giáo, trong đó Phật giáo Nam tông Khmer Sóc Trăng cũng nằm trong quy luật này. Mỗi người dân Khmer chính là một Phật tử của Phật giáo Nam tông. Từ những vấn đề nêu trên về ngôi chùa trong đời sống tôn giáo của người Khmer, chúng tôi thấy một chủ thể khác quan trọng hơn rất nhiều cần được chú trọng và cần có những chính sách cũng như những đối sách hợp lý cho việc đảm bảo một tôn giáo - Phật giáo Nam tông Khmer Sóc Trăng ổn định, bền vững góp phần vào sự nghiệp xây dựng kinh tế, văn hóa xã hội của địa phương Sóc Trăng là chức sắc, Phật tử mà tập trung là các vị sư sãi.

Có thể thấy, người Khmer cho con vào chùa tu từ rất sớm với các mục đích chính là tu trả hiếu, học nghề, học chữ, học giáo lý, tu để trở thành sư sãi… Chính điều này đã góp phần giữ vững đạo Phật Nam tông của người Khmer. Vì qua đội ngũ này, những giáo lý nhà Phật sẽ mặc nhiên được tồn tại và lưu truyền trong quần chúng nhân dân Khmer. Không lạ gì những hiện tượng là những Phật tử có thể đọc thuộc rất nhiều hồi kinh mang tính chất cầu siêu, cầu an… như những sư sãi thực thụ ở chùa. Và còn nữa, những câu chuyện cổ của người Khmer thông qua ngôi chùa, các Phật tử đều kể lại và nhớ rất lâu vì trong những truyện kể đó đa phần đều mang nội dung triết lý và vai trò của Phật Thích Ca trong đời sống tín ngưỡng của người Khmer. Đó là còn chưa kể những lễ hội truyền thống như Chol Chnâm Thmây, Sen Đol Ta, Ók Om Bok đều có vai trò rất lớn của đạo Phật Nam tông và đặc biệt là các sư sãi – những người làm công tác lãnh đạo tôn giáo nhưng cũng là những Phật tử của tôn giáo đó. Vậy, vấn đề chúng ta quan tâm là đào tạo đội ngũ này như thế nào để đảm bảo hai yếu tố: vừa làm tốt công tác tôn giáo, vừa nâng cao trình độ học vấn cho họ, trong đó chú trọng đến công tác nhận thức của họ về vai trò của mình trong tôn giáo đối với đời sống nhân dân Khmer cũng như trong công cuộc xây dựng quê hương Sóc Trăng giàu đẹp. Theo chúng tôi, cần quan tâm đào tạo đội ngũ này từ nhiều mặt có sự quản lý chặt chẽ của nhiều cấp, ngành, nhiều chương trình đào tạo dân trí, chú trọng đến ngoại ngữ, làm tốt công tác giáo dục các giá trị truyền thống cho họ, quan tâm đến những tâm tư nguyện vọng của quần chúng nhân dân Khmer. Thông qua đội ngũ này nhằm nắm bắt những vấn đề có liên quan đến các hoạt động đi ngược lại với tính chất của tôn giáo. Trong đó, đặc biệt chú trọng đến công tác giữ gìn và phát huy các giá trị nhân văn và công tác tuyển chọn người làm những cán bộ nòng cốt cho chùa, góp phần giữ vững tính chất thống nhất, đoàn kết trong Phật giáo Nam tông.

Hiện nay, trong các chùa Khmer đội ngũ sư sãi hầu hết đều biết hai thứ tiếng Kinh, Khmer. Nhằm tránh tình trạng bị bọn xấu lợi dụng tôn giáo với ý đồ tư lợi, gây mất an ninh trật tự ở địa phương và các mục đích khác, cần tăng cường phát hành các tư liệu có liên quan đến những vấn đề nhạy cảm về tôn giáo, về lịch sử… mà thiết nghĩ là thông qua đội ngũ sư sãi. Đó cũng chính là góp phần nâng cao vị thế, vai trò của sư sãi trong đời sống tín ngưỡng tôn giáo của người Khmer. Từ đó, thông qua họ, các chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác dân tộc, tôn giáo cũng từ sư sãi đến với nhân dân Khmer một cách thuận lợi hơn. Như vậy, cần tăng cường công tác nâng cao vai trò của tầng lớp sư sãi, vì thông qua họ với các bài giáo thuyết về tôn giáo, họ có thể lồng ghép vào đó những chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước một cách hiệu quả.

Song song đó, cần nhìn nhận lại những vấn đề về bản chất của Phật tử Phật giáo Nam tông từ nhiều sự tác động như tâm lý dân tộc, tôn giáo (tâm lý sống hết mình, hết của vì đạo), đời sống vật chất, tinh thần… để có những chính sách phù hợp hơn, tránh tình trạng đầu tư hỗ trợ lãng phí đời sống đồng bào dân tộc nghèo lại hoàn nghèo, kinh tế không ổn định và bền vững. Làm được vấn đề này cần có sự cố gắng rất lớn không chỉ từ phía chính quyền, sư sãi mà bản thân Phật tử phải có những cố gắng, vươn lên cùng với sự hỗ trợ chính sách.

Tóm lại, với góc nhìn nội tại từ hai yếu tố Ngôi chùa và Sư sãi, chúng ta thấy rằng, trong đời sống Phật giáo Nam tông Khmer Sóc Trăng hiện nay đang có nhiều vấn đề cần quan tâm, giải quyết và chỉ đạo sâu sát với nhiều chính sách hỗ trợ thích hợp hơn như đã làm. Và đặc biệt là chúng ta cũng đừng quên những yếu tố nội tại của Phật giáo Nam tông chính là hai yếu tố đã nêu trên kia. Thông qua hai nhân tố chính này, những khó khăn của công tác tôn giáo, dân tộc sẽ sớm đi vào ổn định và phát triển góp phần khẳng định sự quan tâm, chỉ đạo đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta trên mặt trận này. Sự phát triển và thịnh vượng của Phật giáo Nam tông Khmer Nam bộ cũng chính là sự quan tâm đúng đắn của Giáo hội Phật giáo Việt Nam./.

 

Tài liệu tham khảo

1. Báo cáo của Ban Tôn giáo Tỉnh Sóc Trăng từ năm 2003 đến 2010.

2. Nghị quyết 25-NQ/TW ngày 12/3/2003 của Ban Chấp hành Trung ương khoá IX về công tác tôn giáo.

3. Niên giám thống kê tỉnh Sóc Trăng từ năm 2005 - 2010.

4. Báo cáo Tổng kết phong trào thi đua yêu nước trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Sóc Trăng (Trình Đại hội đại biểu các dân tộc thiểu số tỉnh Sóc Trăng; lần thứ I, năm 2009.

5. Nhiều tác giả (1993), Văn hóa người Khmer vùng đồng bằng sông Cửu Long, Viện văn hóa, Nxb Văn hóa dân tộc.

6. Dân tộc ở Nam Bộ 2009 - Những vấn đề nổi bật, những đáp ứng của chính sách và nghiên cứu (2009), Kỷ yếu hội thảo khoa học, Viện Phát triển bền vững vùng Nam Bộ.

7. Tiền Văn Triệu (2011), Tích xưa về người Khmer Sóc Trăng, Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Sóc Trăng, Nxb Phương Đông, Thành phố Hồ Chí Minh.

8. Tiền Văn Triệu (2007), Những lễ hội truyền thống của người Khmer Sóc Trăng,  tạp chí Nguồn sáng dân gian số 1/2007.

 

Thạc sĩ Tiền Văn Triệu

Phân hội Văn nghệ dân gian -

Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Sóc Trăng

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
Từ khóa: n/a
Comment addGửi bình luận của bạn
Mã chống spamThay mới

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

 

Giới Thiệu:

    Chùa Sắc Tứ Khải Đoan là ngôi chùa đầu tiên của tổ chức Phật Giáo có mặt tại Đaklak, được xây dựng vào năm 1951. chùa tọa lạc trên khu đất rộng 7 mẫu 8 sào 28m2, do Đoan Huy Hòang Thái Hậu Hòang Thị Cúc hiến cúng cho Tổng Hội Phật Giáo trung phần.

Thông báo

Ảnh chùa

Số Lượng truy cập

Đang truy cậpĐang truy cập : 106

Máy chủ tìm kiếm : 1

Khách viếng thăm : 105


Hôm nayHôm nay : 2319

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 92366

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 4312681